Atrapa un topónimo! - KaleidoScapes

Versión popular do microtopónimo

As Brañas Vellas

Carla Crespo Berdullas · 26 febrero 2020 18:35

Versión oficial do microtopónimo
Non se coñece ningún rexistro oficial do microtopónimo.

Pronuncia do microtopónimo

Fotografía no lugar e coa persoa informante

Localización

Parada #	Nombre	Descripción	Latitud	Longitud
1	As Brañas Vellas	É unha zona de brañas situada nun val e moi próxima ao río Tambre.	42,903859300	-8,692515700

Significado do microtopónimo
Desde tempos inmemoriables chámaselle así a este lugar pola humidade que había (e que hai) no terreo, ademais tamén nacían moitas fontes ao longo da finca.

Clasificación segundo o significado
Hidrotopónimo

Descricións das características naturais
Este lugar sitúase nun val encaixado 265 metros de altitude, nunha zona de brañas moi próxima ao río Tambre.

Descricións das características antrópicas
Está situado no medio da aldea, nunha zona de cultivos e na que hai tres edificacións.
É un dos lugares nos que menos se nota o impacto do ser humano.

Actividades asociadas ao lugar
Actualmente esa zona dedícase única e exclusivamente á agricultura e á gandaría, xa que a humidade do terreo fai que sea un bo lugar de pasto para os animais.
Non obstante, é un moi bo sitio para cultivar porque o terreo é moi rico en minerais.

Mostras de tradición oral
Moi preto dese lugar había unha telleira, da que non queda ningún sinal.
Na estrada que hai agora preto das Brañas Vellas, había un camiño, chamado "O Camiño Real". Descoñécese a súa orixe e o porqué dese nome.

Non hai ningunha lenda, relato ou lembranza de calquera anécdota acontecida nese lugar, só hai un refrán que dicía a xente cando estaba a traballar nas Brañas Vellas:

"Xente nova e roupa vella, todo mundo engancha nela".

Presenza do microtopónimo en Galicia
Este microtopónimo non se atopa noutros lugares de Galicia.

Fotografías do lugar

Fontes secundarias empregadas
Como fonte secundaria optei por preguntarlle á miña avoa todo o que soubese en canto ao microtopónimo, pois na rede non se atopa ningún rexistro ou información algunha.

Nome e apelidos
Ana María Vieito Abella

Versión popular do microtopónimo

Praia dos Mortos

Pablo Freijeiro Díaz · 23 febrero 2020 11:54

Versión oficial do microtopónimo
Non se coñece ningún rexistro oficial do microtopónimo.

Pronuncia do microtopónimo

Fotografía no lugar e coa persoa informante

Localización

Parada #	Nombre	Descripción	Latitud	Longitud
1	Praia dos Mortos	Provincia: Pontevedra. Concello: Saxenxo. Parroquia: Dorrón.	42,390863147	-8,777628967

Significado do microtopónimo
A Praia dos Mortos recibiu ese nome porque, antigamente, os cadáveres dos afogados da ría de Pontevedra sempre chegaban alí, debido a que as correntes os arrastraban e a praia está abrigada pola punta de Festiñanzo. Isto pasou varias veces hai tempo. Cando algún barco naufragaba na ría e alguén afogaba, un dos primeiros sitios aos que se ía buscar o cadáver era a esta praia, en concreto íase oito días despois da morte do afogado. A xente máis pobre, cando os atopaba, collíalles pezas de roupa ou obxectos de valor. Ademais, non só aparecían os corpos dos afogados, senón que tamén aparecían os corpos dos animais que morreran afogados no mar, como por exemplo ovellas ou vacas. Ademais de todo o anterior, chegaban á praia outras moitas cousas interesantes como anacos de madeira, roupa e incluso unha vez chegou un tronco de palmeira!
E de aí vén os seu nome, de que os mortos da ria acababan alí, arrastrados polas correntes.

Clasificación segundo o significado
Anecdótico

Descricións das características naturais
Está situada na costa de Sanxenxo, en concreto na parroquia de Dorrón, e ao lado da punta de Festiñanzo. É unha pequena porción da praia de Areas (unha praia bastante turística), e está delimitada por rochas. A praia é realmente pequena, xa que tan só mide uns cantos metros de longo. Ao lado hai unha pequena península e un regato que a separan do resto da Praia de Areas. A península é pequena, pero, é un moi bo lugar para pescar e sempre adoita haber algún pescador alí as fins de semana. O regato marca o límite entre dúas das parroquias de Sanxenxo: Bordóns e Dorrón. Esta é unha das últimas praias exteriores da ría de Pontevedra, pois a partir da punta de Festiñanzo comeza a ria interior (xusto ao outro lado da punta hai outra praia, que é a primeira praia do interior da ría).
A praia dos Mortos é de area moi fina e ten moitas rochas a flor de auga nas que se pode coller algún que outro lorcho ou nécora. Está situada nunha zona moi rochosa que rodea a punta, esta zona rochosa remata no outro lado da punta, en Area de Agra, que tamén é unha praia moi abrigada.

Descricións das características antrópicas
Está situada ao lado dun sendeiro peonil polo que se pode percorrer parte da costa de Sanxenxo. Na praia tamén remata un paseo de madeira que percorre a metade da praia de Areas. Preto da praia tamén hai un parque infantil e aparcamentos, porque alí ao lado remata unha pequena estrada que leva á praia. Ao lado do parque tamén hai uns aseos e unha zona de exercicios para os anciáns. Arredor do parque hai varios piñeiros, pero, os piñeiros non son de orixe natural, senón que foron plantados polo home. Tamén hai un mirador na parte máis alta da punta, e, o lado da punta onde está a praia está cheo de construcións, xa que está nunha zona de forte impacto turístico, pero dadas as súas características, mantén certo nivel de tranquilidade. Na zona da punta de Festiñanzo na que se sitúa a praia hai bastantes construcións adicadas a segunda residencia ou de veraneo, e algún establecemento de uso hoteleiro. O nivel de servizos é alto, dado que a Praia de Areas ten bandeira azul.

Actividades asociadas ao lugar
A praia é usada polos turistas ou veciños no verán, para bañarse ou tomar o sol. Tamén hai xente que pesca alí. Debido ás súas características rochosas, os mariñeiros que usan a arte da nasa frecuenta moito esta zona e adoitan deixar nasas alí. A praia ten ao lado un paseo, a xente que vai polo camiño acaba por chegar alí e dar unha volta pola praia, tamén pasa por alí a xente que sae a pasear pola Praia de Areas, posto que é parte dela. As fins de semana a praia é usada ás veces por escolas de surf ou bodyboard, pero, non moi a miúdo porque está chea de rochas e isto pode chegar a ser un perigo, debido a iso, as escolas adoitan ir a praias máis seguras como A Lanzada ou Canelas. Os veciños do lugar usan a praia maioritariamente para coller algas que usan como abono para os seus cultivos, e, tamén para facer pesca deportiva, pescan robalizas principalmente, porque están onde rompen as ondas. Ás veces vai algunha persoa a coller marisco, pero, a praia non é moi boa para iso. Antigamente, da praia collíase area para a construción, pero agora iso é ilegal e a xente xa non o fai. Tamén é ilegal coller cunchas na praia, isto facíano os veciños aquí antigamente, xa que ao ser a parte máis abrigada da praia, é o mellor sitio da praia de Areas para atopar cunchas. As cunchas usábanse tamén como abono nos cultivos.
De todos estes usos que ten a praia, o principal é claramente o uso para o turismo, porque a zona na que está situada é das que máis turistas reciben de toda Galicia.

Mostras de tradición oral
Nas parroquias de Bordóns e Dorrón cóntanse moitas historias de afogados que apareceron nesta praia, que van pasando de xeración en xeración contadas polos vellos do lugar. O meu propio avó conta esas historias cando fala nas comidas familiares ou cando imos pasear pola zona. Non tiven ocasión de que o meu avó me contara ningunha desas historias para o traballo, pero si me contou a miña avoa unha lembranza moi interesante da miña avoa que lle daba un novo uso ao lugar:

Segundo a tradición, o corpo dun afogado tada 8 días en saír a flote, debido aos gases da putrefacción. Hai xa moito tempo, o meu bisavó Miguel ía coa miña avoa (tamén moitos dos veciños) ían á praia cando pasaban 8 días despois de que morrera algún afogado na ría. Ían ver se atopaban algunha peza de roupa, especialmente os zapatos, do afogado. Tamén, ao ser a praia un lugar tan recollido, sempre atopaban algún cacho de madeira que lles servía, tamén atoparon moitas veces animais que lles escaparan aos veciños e morreran afogados. Ían buscar tantas cousas á praia pola simple razón de que daquela eran moi pobres e a todo o que atopaban sempre lle atopaban un uso.

Presenza do microtopónimo en Galicia
Non se atopa en ningún outro lugar de Galicia.

Fotografías do lugar

Sons adicionais

Fontes secundarias empregadas
Galicia nomeada (busquei alí o topónimo):
https://galicianomeada.xunta.gal/sixtop/visor

Nomenclátor (busquei o topónimo tamén):
https://www.xunta.gal/nomenclator

Nome e apelidos
Joaquina Otero Lima
Alberto Freijeiro Otero

Versión popular do microtopónimo

A aghra dorto

Fernando Ferrer Cuadrado · 1 marzo 2020 16:28

Versión oficial do microtopónimo
A agra do horto

Pronuncia do microtopónimo

Fotografía no lugar e coa persoa informante

Localización

Parada #	Nombre	Descripción	Latitud	Longitud
1	A agra do horto	Provincia da Coruña, concello de Ames, parroquia de Ortoño.	42,869060573	-8,650604345

Significado do microtopónimo
Miña nai conta que este microtopónimo fai referencia a un anaco agrario utilizado para o cultivo de produtos de horta. "A agra" refírese á extensión de terreo utilizado para o cultivo, esta pode ter varios propietarios coma neste caso. O outro substantivo pertencente a este microtopónimo é a palabra horto, que normalmente nomea unha horta familiar de pequena extensión. Esta leira si que é familiar pero non se atopa xusto ao lado da casa e o seu tamaño é maior que o dunha leira familiar habitual.
No caso deste microtopónimo non hai ningunha dúbida en canto á súa clasificación porque este terreo só é utilizado para ser explotado agrícolamente.

Clasificación segundo o significado
Explotacións agropecuarias

Descricións das características naturais
Sitúase nun claro dun bosque roturado para poder ser aproveitado agricolamente. É un terreo con algo de desnivel debido a que se atopa na ladeira dun pequeno outeiro (no que construíron a rotonda na saída de Bertamiráns). As árbores do bosque situado arredor da finca son todos piñeiros e eucaliptos, pois eses terreos utilízanse para a explotación madereira.

Descricións das características antrópicas
Está situada ao carón dunha gran vía de comunicación e tamén os humanos fixeron un pequeno camiño para chegar ata ela cun vehículo para a recollida dos cultivos. Tamén teño que dicir que a mesma "agra" foi labrada polas persoas.

Actividades asociadas ao lugar
Antigamente a actividade agrícola era de gran importancia neste lugar, na actualidade tamén segue utilizándose para o mesmo pero houbo algún ano que o terreo quedou en barbeito. Neste terreo cultívanse diferentes produtos de horta ao longo do ano. Polo tanto, tamén se realiza unha recollida destes cultivos. Non hai rexistros nin lembranzas de que alguna vez se fixese outro tipo de actividade neste lugar.

Mostras de tradición oral
O meu informante transmitiume dous refráns que dicía a súa familia e que recorda como os recitaban seus pais ao chegar de traballar neste terreo:
O labrego quere o sol na porta,
e a chuvia na horta.

Horta mal collida
e vaca mal munguida,
non hai cousa máis perdida.
O informante tamén achegou unha pequena lenda que lle contou seu pai en canto a este lugar. Pois algúns dos veciños contan que se pasas por alí a media noite xusto a noite anterior ao día dos defuntos, sempre pasa un vello tractor de cor vermella sen condutor polo camiño que rodea a leira. Pero se montas no vehículo desapareces, e ao ano seguinte volves aparecer montado no tractor esa mesma noite, xunto con outros 'prisioneiros' desa maldición.
Despois de escoitar esta lenda quedei un pouco sorprendido porque como coñezo tan ben ese lugar, ata imaxinei que podería pasar iso na realidade.

Presenza do microtopónimo en Galicia
En Galicia so existe o microtopónimo "a agra do horto" neste lugar no que estou a traballar. Pero si que hay moitísimos microtopónimos coa palabra "agra" e outros coa palabra "horta" ou "horto". Se busco topónimos por agra atopo bastantes referencias como por exemplo un lugar chamado Agra de Abaixo en Camariñas, Agra de Pares en Arzúa, Agra de Samosteiro en Cambre, Agra do Fondo en Muros, Agra da Pedra en Oleiros, e podería dicir moitísimos máis topónimos relacionados coa palabra agra pero ao final todos indican que ese é ou foi no pasado un terreo para a explotación agrícola. Sen embargo,só atopei catro topónimos coa palabra horto que son Os Hortos en Sober(Lugo), Hortos en Monforte de Lemos, O Hortovello en Río Torto ou Suhortos na Pobra do Brollón.

Fotografías do lugar

Fontes secundarias empregadas
Fontes dixitais utilizadas:
https://toponimia.xunta.gal/gl Acceso o 01/03/2020
https://galicianomeada.xunta.gal/sixtop/inicio Acceso todos os días que se realizou o traballo.
https://toponimiaxermade.blogspot.com/ Acceso o 01/03/2020
https://arqueotoponimia.blogspot.com Acceso o 01/03/2020
https://academia.gal Acceso todos os días que se realizou o traballo.
Fontes analóxicas utilizadas:
Cabeza Quiles,F.(2008):Toponimia de Galicia. Editorial Galaxia. Non lembro as páxinas.
Tamén utilicei unhas vellas fotos que tiña o meu informante na casa.

Nome e apelidos
María Inmaculada Cuadrado Lorenzo

Topónimo

Cantalarrana

Lucía Montaña Mata · 19 abril 2022 15:50

Pronuncia do topónimo

Fotografía no lugar e coa persoa informante

Localización

Parada #	Nombre	Descripción	Latitud	Longitud
1	Cantalarrana	A Coruña, Ames, Ortoño	42,852875971	-8,653975844

Significado do topónimo
O topónimo Cantalarrana fai referencia o son das ras en determinadas épocas do ano nese lugar.

Clasificación segundo o significado
Zootopónimo

Datos de interese do lugar nomeado

Descricións da paisaxe onde se sitúa
É unha zona chá, con moitas leiras e atopase moi preto da auga, polo que é unha zona moi húmida; hai casas de pedra e outros materiais. A carretera e de asfalto e é estreita.

Mostras de tradición oral
Non se documentan mostras de tradición oral.

Fotografías do lugar

Fotografías adicionais

Nome, apelidos, relación contigo e idade
Rosa María Mata Fernández; é a miña nai e ten 50 anos

Versión popular do microtopónimo

O pobo recoñece este microtopónimo como Monte de Santa Tecla, Monte de Santa Tegra e Monte de Santa Trega.

Sofía Álvarez Castro · 3 marzo 2020 20:16

Versión oficial do microtopónimo
Monte de Santa Tecla

Pronuncia do microtopónimo

Fotografía no lugar e coa persoa informante

Localización

Parada #	Nombre	Descripción	Latitud	Longitud
1	Monte de Santa Tecla	Este monte localízase na provincia de Pontevedra, no concello da Guarda e non pertence a ningunha parroquia en concreto xa que as tres parroquias (Camposancos, Santa María e Salcidos) teñen unha parte nel.	41,888508879	-8,870902061

Significado do microtopónimo
O meu informante descoñece o significado do microtopónimo, mais díxome que viña dado pola Ermida de Santa Tecla que está situada na cima do Monte. Nas fontes secundarias, atopei que Santa Tecla ou Tecla de Iconio foi a primera muller mártir, é dicir, unha muller que morreu polo seu testimonio da fé en Cristo, e foi considerada santa na Igrexa Católica e mais a Ortodoxa. Un dos edificios relixiosos adicados a esta santa é a Ermida medieval de Santa Tecla, na que gardan unha figura da mártir, donada polo Arzobispo de Tarragona (cidade da que a Santa é patroa), e bríndaselle unha procesión nas Festas de Santa Tecla, que se celebran o 23 de setembro no propio monte.

Clasificación segundo o significado
Haxiotopónimo

Descricións das características naturais
O Monte de Santa Tecla é o punto máis ao sur de Galicia, situado na desembocadura do Río Miño. Ten unha altura de 341 metros e posúe dous picos: O de San Francisco e o do Facho.
Respecto á vexetación, case non quedan plantas autóctonas, hai sobre todo piñeiros e eucaliptos, aínda que tamén se conserva laurel, acacia e castiñerio, e incluso se planta, e hai zonas nas que practicamente só hai monte baixo, destacando, xestas, toxos e outros arbustos, e na fauna podemos atopar animais de monte: xabarís, coellos, raposos, culebras, lagartos, aves como mouchos, corvos, pegas e gaivotas por estar a carón do mar.

Descricións das características antrópicas
Como característica antrópica actual, o Monte de Santa Tecla está situado a un lado do pobo, A Guarda, e hai unha estrada que serpentea a súa ladeira ata chegar á cima.
Ademáis, no monte atopamos o Castro de Santa Tecla, unha construcción da cultura castrexa que foi descuberta no siglo XX, precisamente ca construcción da estrada. Este antigo poboado consta con moitas cabanas de pedra e palla (case todas circulares, aínda que non todas) nas que vivía a xente, e outros tipos de estructuras como graneiros, ou recintos para animais, unha muralla de pedra e petroglifos de hai 2000 anos. Tamén se atoparon obxectos do poboado, como lucernas, torques e fíbulas, e estes obxectos consérvanse no Museo Arquolóxico do Monte de Santa Tecla, que se atopa no cume do Monte. Outras pezas foron a parar a outros museos como o de Pontevedra ou o Museo do Pobo Galego.
Por outra parte, xa comentei que o Monte ten dous picos, e no Pico do Facho atópanse antenas modernas de comunicacións, telefonía, etc., e no pico de San Francisco, atópanse algúns locais de hostelería, tendas de recordos, servicios hixiénicos para os visitantes e tamén o Museo.

Actividades asociadas ao lugar
Neste lugar realízanse multitude de actividades diaria e anualmente, e como causa e consecuencia, recibe moitos turistas.
Moita xente traballa no Monte de Santa Tecla xa que ten varios edificios diferentes que reciben xente con frecuencia: o Museo Arqueolóxico, que xa mencionei anteriormente, organiza visitas guiadas, e a xente aproveita a súa visita ao monte para disfrutar das vistas á desembocadura dende a propia cima do monte ou dende algunha cafetería. A xente tamén visita o castro, prescindindo ou non de guías; e mais a Vía Crucis, un camiño de pedra rodeado de cruces que vai dende a antiga Casa Forestal e a Ermida.
Hai varias festividades que están relacionadas ao Monte de Santa Tecla. Unha de elas é a Romaría de Santa Tecla, celebrada o 23 de setembro, un evento relixioso en honor á virxe de Santa Tecla. Ese día hai na Ermida misa solemne, procesión da Santa e despois consérvanse as poxas tradicionais, nas que se subastan productos da terra ou de outro tipo.
A outra festa é a miña favorita. Trátase das Festas do Monte, un evento que se celebra a segunda semana de agosto dende hai máis de cen anos. Estas festas foron evolucionando co paso do tempo, pero o que as caracteriza é o sábado do desfile, no que montóns de bandas do pobo baixan ata o porto tocando tambores e bombos, acompañados por veciños con traxe tradicional galego; e o domingo do Monte, que consiste na subida a pé ao Monte de Santa Tecla, acompañando ás bandas, comidas campestres, bailar e beber viño no que se chama "A Troulada" e xa tirando cara a noite, miles de persoas baixan cheas de viño por dentro e/ou por fora, formando o que chaman "A Desfeita",. Polas noites desa semana gran parte do pobo asiste ás verbenas con atraccións, orquestras e postos de venta.

Mostras de tradición oral
Nin meu avó nin miña avoa coñecen ningunha mostra de tradición oral relacionada co Monte de Santa Tecla, mais si que teñen algunhas lembranzas do lugar.
Meu avó contoume que en tempos de Franco, cando el era rapaz, ía xogar cos seus amigos ao Monte, e había unhas casetas militares na zona baixa, e lembra que algunha vez que se toparan con algún militar en descanso, déranlles merenda.
A miña avoa Visitación tamén ía ás veces ao Monte de Santa Tecla, a buscar "fruma" (como se lle chama alí á folla seca dos piñeiros), pero ela non reparaba tanto nos militares como noutro tipo de refuxios de pedra en ruinas, aos que a xente chamaba "as casiñas dos mouros", mais ela non coñece ningunha lenda nin mito relacionado a elas. Nunca soubo a que estaba referido "os mouros"; podería ter que ver cos musulmáns, aos que tamén se lles chamaba mouros, mais nesa zona non se ten rexistro deles. Tamén podería referirse as mouras, que son un ser mitolóxico anterior á cristianización, propio de Galicia, mais adoita estar en feminino.

Presenza do microtopónimo en Galicia
Co nome de Santa Tecla ou Santa Tegra non existen microtopónimos recoñecidos en Galicia, mais co nome de Santa Trega atopei outro lugar, na parroquia de Teis (San Salvador), que pertence ao concello de Vigo, na provincia de Pontevedra tamén.

Fotografías do lugar

Fotografías adicionais

Sons adicionais

Vídeos adicionais

Fontes secundarias empregadas
Castro de Santa Tecla - Wikipedia, la enciclopedia libre. https://es.wikipedia.org/wiki/Castro_de_Santa_Tecla, acceso o día 3/03/2020
La Ermita medieval del Monte Santa Tecla. https://www.outono.net/elentir/2015/11/21/la-ermita-medieval-del-monte-santa-tecla/, acceso o día 2/03/2020
Tecla de Iconio - Wikipedia, la enciclopedia libre. https://es.wikipedia.org/wiki/Tecla_de_Iconio#Patronazgo, acceso o día 2/03/2020
Nomenclátor - Xunta de Galicia. https://www.xunta.gal/nomenclator, acceso o día 4/03/2020
Lomba Alonso, J (2008): Microtoponimia da Guarda. Concello de A Guarda. P.86.

Nome e apelidos
Carlos Castro Álvarez
Visitación Martínez Baz (Avoa, A Guarda, 83)
Carmen Castro Martínez (Nai, A Guarda, 51)

Geography and History of Ames

Atrapa un topónimo! « Atrás Buscar: