KaleidoScapes

Geography and History of Ames

Atrapa un topónimo! « Atrás    

Topónimo

Cantalarrana

 

Lucía Montaña Mata · 19 abril 2022 15:50


Pronuncia do topónimo

Fotografía no lugar e coa persoa informante

Localización
Parada # Nombre Descripción Latitud Longitud
1 Cantalarrana A Coruña, Ames, Ortoño 42,852875971 -8,653975844

Significado do topónimo
O topónimo Cantalarrana fai referencia o son das ras en determinadas épocas do ano nese lugar.

Clasificación segundo o significado
Zootopónimo

Datos de interese do lugar nomeado

Descricións da paisaxe onde se sitúa
É unha zona chá, con moitas leiras e atopase moi preto da auga, polo que é unha zona moi húmida; hai casas de pedra e outros materiais. A carretera e de asfalto e é estreita.

Mostras de tradición oral
Non se documentan mostras de tradición oral.

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías adicionais

Nome, apelidos, relación contigo e idade
Rosa María Mata Fernández; é a miña nai e ten 50 anos

Versión popular do microtopónimo

Agra da casa

 

Irene Calvo González · 5 marzo 2020 20:33


Versión oficial do microtopónimo
A agra da casa

Pronuncia do microtopónimo

Fotografía no lugar e coa persoa informante

Localización
Parada # Nombre Descripción Latitud Longitud
1 A agra da casa 42,862392800 -8,674670600

Significado do microtopónimo
A agra da casa ten este nome porque era unha gran extensión de terreo no que os veciños cultivaban, cada un na sua leira.

Clasificación segundo o significado
Explotacións agropecuarias

Descricións das características naturais
Situase en Brión, nunha zona chá que foi modificada polo ser humano para cultivar, e agora como xa non se cultiva, é un gran prado.

Descricións das características antrópicas
Esta situado as aforas de Brión, atravesando unha estrada que conecta o final do concello de Brión co comezo de Ortoño.
Por riba do terreo onde antes se cultivaba agora pasa unha autoestrada.

Actividades asociadas ao lugar
Este lugar, antigamente utilizabase para cultivar os vexetais que precisaban tanto os distintos veciños do lugar, como para os animais que criaban nas suas casas.

Mostras de tradición oral
A persoa que entrevistei, contoume que cando él era pequeno ía coa súa familia a sachar as patacas que plantaban na leira. Tamén recorda como os veciños axudábanse uns aos outros nas diferentes tarefas da labranza.
Os día no que finalizaban a recollida do millo, facían unha festa. Esta festa consistía en que todos os veciños reuníanse nalgunha casa e cada un levaba algo de comida que compartían uns cos outros. Despois disto bailaban coa música da gaita.

Presenza do microtopónimo en Galicia
No Nomenclátor non aparece nin o microtopónimo do lugar que escollín, nin de algún outro sitio que teña o mesmo nome.

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fontes secundarias empregadas
Utilizei:
Fontes orais do entrevistado.
Nomenclátor
Galicia Nomeada

Nome e apelidos
José Otero Muíño

Versión popular do microtopónimo

A Jandra

 

Alba Espasandín García · 3 marzo 2020 18:01


Versión oficial do microtopónimo
Rúa do Casal de Horta

Pronuncia do microtopónimo

Fotografía no lugar e coa persoa informante

Localización
Parada # Nombre Descripción Latitud Longitud
1 Rúa do Casal de Horta Provincia da Coruña, concello Santiago de Compostela 42,896003467 -8,549480287

Significado do microtopónimo
Jandra ven de Gándara, con pérdida do “a” postónica e gheada. Unha gándara é un terreo baixo, areento, húmido e improdutivo , onde só medra maleza. Probablemente, debido a que as condicións da zona coinciden con esta definición, a xente da cidade comezou a chamala así.

Clasificación segundo o significado
Fitotopónimo

Descricións das características naturais
Como ben describe o seu significado, a Jandra sitúase nun terreo baixo e húmido. Na metade do seu traxecto podemos apreciar un río, O Sarela. Trátase dun río estreito e xera esa condición de terreos húmidos da zona. Malia ser unha zona húmida, carece de campos de cultivos ou vexetación aproveitable. Alí solo medra maleza. Nas beiras da estrada, existe unha banda conformada únicamente por maleza de pouca altitude e a medida que nos alonxamos dela, a maleza vaise transformando en plantas de maior altitude. Na zona máis afastada, se poden distinguir árbores de pouca altitude e de copas anchas.

Descricións das características antrópicas
A rúa segue o curso dunha estrada. Esta comeza nunha zona urbana, onde hai edificios e casas de máis dunha planta ademáis de beirarrúas. A medida que vas avanzando pola rúa, o ambiente urbano desaparece e vai aparecendo a vexetación. Durante toda a lonxitude da rúa, a estrada , non desaparece. Debido ó paso do río Sarela, aparece unha pequena ponte de pouca altitude e anchura que conta cunhas escaleiras para poder achegarse ó río. Pódense deslindar tamén casas indivuduáis, a súa maioría de pedra cunha finca cercada ou non e os restos dun antigo muíño.

Actividades asociadas ao lugar
Se descoñece calquera actividade, traballo ou festa realizado actualmente alí. Pero antigamente existía unha fábrica de curtidos ó final da rúa. Estes curtidos levábanse a secar a Pelamios, de aí o nome da rúa.

Mostras de tradición oral
Cerda desta rúa existe unha ponte chamada Pontepedriña, que moitas veces deu e da a confusión coa outra ponte Pontepedriña.
A miña informante conta, que cando eran máis pequenos, moitas veces, ían a esa zona e concretamente a unha casa abandoada a pasar as tardes.

Presenza do microtopónimo en Galicia
Buscando no Nomencátor de Galicia o microtopónimo tanto como "A Jandra" ou "Jandra" non aparece ningún resultado, o que asoma que en Galicia non existe ningún outro microtopónimo como este.

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías adicionais

Fotografías adicionais

Vídeos adicionais

Fontes secundarias empregadas
Significado de gándara https://academia.gal/dicionario/-/termo/busca/g%C3%A1ndara Acceso o día 03/03/2020
https://www.xunta.gal/nomenclator
Acceso o día 03/03/2020

Nome e apelidos
María Luisa García Bello

Versión popular do microtopónimo

A Braña

 

Lorena Viñas Lafuente · 23 febrero 2020 13:12


Versión oficial do microtopónimo
Lendoiro

Pronuncia do microtopónimo

Fotografía no lugar e coa persoa informante

Localización
Parada # Nombre Descripción Latitud Longitud
1 A Braña A Coruña, Cambre, Cecebre. 43,299303117 -8,298092286

Significado do microtopónimo
a) A miña informante pensa que este lugar se chama "A Braña" debido a que antigamente cando chovía moito, o río que pasa por alí desbordaba e cubría todo o terreo, que actualmente é o campo de fútbol.

b) A información que atopei nas fontes dixitais explica que unha braña é un lugar moi húmido que pode ser prado ou monte baixo e que está cuberto de herbas verdes e vizosas, no que pasta o gando, polo que está bastante relacionado co que pensa a miña informante.

Clasificación segundo o significado
Hidrotopónimo

Descricións das características naturais
 Este lugar está situado nunha chaira rodeada polo río A Gándara. É un lugar moi húmido no que medran herbas verdes e matogueiras, e cando chove fórmanse pozas. Entre todas as flores silvestres que hai, destacan as "cardamine pratensis", unhas flores pequenas e violetas coñecidas coma "berros de prado". Ademais, hai moitísimas silvas e ortigas.

Descricións das características antrópicas
 Esta zona é pequena, polo que hai poucas casas, que foron remodelándose co paso do tempo, xa que hai unhas décadas era un lugar no que vivía a xente máis pobre, pero que pouco a pouco foi mellorando a súa situación económica e incluíndo innovacións nos seus fogares. Ademais, alí hai un campo de fútbol dos de herba, e unha escola unitaria que actualmente é da Xunta. Para que o río non desbordase tanto, construíronse estructuras que fixeron que a auga fora polo seu lugar.

Actividades asociadas ao lugar
 A xente que vive alí dedícase á agricultura para a subsistencia propia, e os fillos dos residentes marcharon a vivir para outras zonas, polo que é un lugar habitado por xente maior. Na Braña non se celebraban festas, xa que vivía a xente máis pobre, e non lle chegaban os cartos para todo.

Mostras de tradición oral
 Eu non atopei ningunha mostra de tradición oral do lugar, pero si unha anédota da miña informante, que é que aprendeu a conducir nunha explanada de herba que se embarrizaba toda cando chovia, e que era o campo onde xogaban os rapaces ao fútbol.

Presenza do microtopónimo en Galicia

Provincia Concello Parroquia Lugar

CORUÑA, A ABEGONDO Folgoso (Santa Dorotea) Braña, A
PONTEVEDRA AGOLADA Baíña, A (San Pedro) Braña, A
CORUÑA, A ARTEIXO Chamín (Santaia) Braña, A
LUGO BALEIRA Braña, A (San Miguel) Braña, A
CORUÑA, A CABANA DE BERGANTIÑOS Corcoesto (San Pedro) Braña, A
CORUÑA, A CABANA DE BERGANTIÑOS Silvarredonda, A (San Pedro) Braña, A
CORUÑA, A CAPELA, A Caaveiro (San Boulo) Braña, A
CORUÑA, A CARBALLO Carballo (San Xoán) Braña, A
CORUÑA, A CARBALLO Oza (San Breixo) Braña, A
CORUÑA, A CESURAS Bragade (San Mamede) Braña, A
CORUÑA, A CESURAS Filgueira de Traba (San Miguel) Braña, A
CORUÑA, A CORISTANCO Erbecedo (San Salvador) Braña, A
PONTEVEDRA COTOBADE Carballedo (San Miguel) Braña, A
LUGO FONSAGRADA, A Allonca, A (Santa María) Braña, A
CORUÑA, A CAMARIÑAS Xaviña (Santa María) Brañas Verdes

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías adicionais

Fotografías adicionais

Fotografías adicionais

Fotografías adicionais

Fotografías adicionais

Vídeos adicionais

Fontes secundarias empregadas
Busquei na Wikipedia:
https://es.m.wikipedia.org/wiki/Bra%C3%B1a
Acceso o día: 27/2/2020.

Nomenclátor da Xunta de Galicia:
https://www.xunta.gal/nomenclator
Acceso o día 27/2/2020

Nome e apelidos
María Isaura Castro Rey

Versión popular do microtopónimo

Monelos

 

Juan Cañizo González-Elipe · 24 febrero 2020 20:23


Versión oficial do microtopónimo
Avenida de Monelos

Pronuncia do microtopónimo

Fotografía no lugar e coa persoa informante

Localización
Parada # Nombre Descripción Latitud Longitud
1 Avenida de Monelos Esta é a localización exacta da avenida de Monelos. Pertence á parroquia de Santa María de Oza e ao concello da Coruña, na provincia da Coruña. 43,349666495 -8,403932560

Significado do microtopónimo
A miña avoa pensa que Monelos é un nome referido a un lugar rural que estaba retirado e alonxado da cidade da Coruña. Non sabe exactamente o seu significado pero cre que está relacionado con estas cuestións.

O meu pai afirma que o nome de Monelos está referido ao río soterrado que circula por debaixo da superficie do barrio e lle dá nome. Neste caso, o nome "Monelos" viría xa dende tempos remotos e o seu significado estaría relacionado co étimo celta "munno", que significa montículo. Aparece en máis lugares de Galicia e tamén en Asturias.

En base á información recibida, na miña opinión o nome Monelos refírese a un río que recibe o seu nome debido ao relevo da zona, que presenta pendentes e elevacións, e aínda se pode apreciar como gran parte deste barrio está construído sobre un outeiro. A miña posible explicación coincide coa do meu informante principal e a dos estudos toponímicos consultados, principalmente, na web “Toponimia asturiana” (https://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=187&palabra=monelos). Esta páxina achéganos información da posible orixe e significados máis probables do étimo. Ademais, está relacionado con outros como muniello, muñera, etc. Tamén nos fala da presenza deste étimo en linguas como o vasco ou dialectos como o asturiano. Na web "Galicia nomeada" o topónimo sae referido no concello da Coruña a unha parte do río Monelos que non foi tapada e discorre polo lugar de San Cristovo das Viñas (https://galicianomeada.xunta.gal/sixtop/toponimos/fichapublica/38274000013994).

Clasificación segundo o significado
Hidrotopónimo

Descricións das características naturais
Actualmente, a avenida de Monelos conforma un barrio totalmente urbanizado sen case ningunha manifestación da natureza. Sitúase ocupando un pequeno val que cubre a superficie do río Monelos, totalmente soterrado; as zonas chás e o outeiro, na zona interior da cidade e relativamente lonxe do mar. Este río, que lle dá nome ao barrio, desemboca na ría. Ademais, o relevo da avenida é irregular. É unha avenida elevada, edificada sobre un outeiro, polo que presenta elevacións e pendentes.

Descricións das características antrópicas
A avenida de Monelos é unha rúa grande e concorrida na periferia da cidade da Coruña. É un barrio modernizado e edificado, que case non deixou lugar para vestixios do pasado ou elementos naturais. Aínda así, pódese apreciar algún exemplo, como algunhas casas pequenas de dúas ou tres alturas que representan o que foi Monelos no pasado, fronte aos modernos edificios modernos e altos con moitas plantas que representan o que o barrio é hoxe. A vexetación que se pode apreciar non é natural, senón que foi plantada polo ser humano para decorar e darlle un carácter máis limpo e atractivo á zona.

Actividades asociadas ao lugar
Actualmente, as actividades que se desenvolven no barrio de Monelos están orientadas, principalmente, ao sector terciario, como a maioría de barrios residenciais modernizados da Coruña. Isto vese claramente reflictido debido a que a sede da Xunta de Galicia desta cidade sitúase nesta avenida; é o edificio branco que aparece detrás da fonte na imaxe cos meus informantes. Destaca a actividade do sector terciario administrativo. Tamén abondan as tendas, os supermercados e os bares, todos eles coa finalidade de ofrecer bens e servizos á poboación (ocupan un segundo plano na xerarquía de actividades do complexo residencial). É un lugar terciarizado, en contraste coa súa orixe rural, na que o sector primario era o que predominaba, antes de que Monelos fose urbanizado como un barrio máis da cidade da Coruña.

A miña avoa lembra que nos seus tempos mozos Monelos non era un barrio residencial da cidade, senón unha aldea separada. Predominaba unha arquitectura tradicional e popular, con casas pequenas e humildes, unifamiliares e de poucas alturas. Existía un mercado tradicional ubicado na plaza da aldea. Había uns postos de madeira permanentes que abrían as súas portas cando se celebraba o mercado e permanecían pechados cando non o había. Predominaba a venta de produtos agrícolas posto que esta era a principal actividade que se desenvolvía na aldea, principalmente, de fresas (típicas da zona). Existían unhas festas parroquiais como en calquera municipio tradicional e rural de Galicia, dedicadas a Santa María de Oza. Celebrábanse o 15 de agosto de cada ano. Viñan gaiteiros e músicos tradicionais a tocar, e facíase unha procesión cara á igrexa de Santa María de Oza (actualmente consérvase). Unhas nenas que facían a comunión levaban un ramo que entregaban ao chegar á igrexa, que era onde remataba a procesión. Ademais, había xogos de pirotecnia.

Mostras de tradición oral
Os meus informantes descoñecen algún tipo de tradición oral relacionada coa antiga aldea de Monelos e o actual barrio residencial. Unha das lembranzas de especial relevancia que vinculan a miña avoa con este barrio é que a miña avoa coñeceu aquí ao meu avó, José Manuel Cañizo Otero, que era orixinario da antiga aldea. A maioría da información que me achegou ela foi a que lle contou o meu avó cando vivía, que era o que máis coñecía a zona e o que máis tempo pasou nela. A miña avoa recorda, a través do meu avó, que cando foron as obras de demolición do barrio nos anos 60, a casa do meu avó e os seus pais foi demolida. Como consecuencia, o Concello deulles dous pisos, un deles é no que, actualmente, vive a miña avoa, no barrio das Flores.

Aínda que os meus informantes descoñecen mostras, nun documental que vin co meu pai moi recentemente, titulado "Esquece Monelos", cítase que na taberna (incluída no apartado de fotografías do lugar) cantábanse cancións populares relacionadas coa historia e as vivencias personais dos habitantes da zona. Tentei buscala pero non a atopei, mais no documental móstrase unha interpretación.

Presenza do microtopónimo en Galicia
Segundo o nomenclátor de Galicia, este microtopónimo non só está presente no barrio coruñés, senón que tamén está presente noutros lugares de Galicia. Estes son: O concello de Cabana de Bergantiños, na parroquia de Canduas (San Martiño); o concello de Carballo, na parroquia de Sofán (San Salvador) e o concello de Castro de Rei, na parroquia de Azúmara (San Xoán).

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fotografías do lugar

Fontes secundarias empregadas
A información extraída mediante fontes secundarias para facer este traballo saqueina das seguintes páxinas web:

http://arqueotoponimia.blogspot.com/2019/01/someso-martinete.html?m=1;
https://www.laopinioncoruna.es/coruna/2018/06/10/toponimos-contannos-o-e-o/1299580.html; https://www.lavozdegalicia.es/noticia/coruna/2020/02/02/rio-monelos-sigue-siendo-rio/0003_202002H2C4991.htm?utm_source=facebook&utm_medium=referral&utm_campaign=fbcoru; https://gl.wikipedia.org/wiki/Monelos; https://mas.lne.es/toponimia/index.php?leer=187&palabra=ndi; http://esquecemonelos.com/es/monelos-2/; https://www.lavozdegalicia.es/noticia/coruna/2014/05/18/tradicion-ir-fresas-oza/0003_201405H18C9993.htm; https://www.xunta.gal/nomenclator?p_p_id=NomenclatorPortlet_WAR_NomenclatorPortlet&p_p_lifecycle=1&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_count=2.

Nome e apelidos
Juan Antonio Cañizo Fraga e Consuelo Fraga Gutiérrez
« Atrás