Botánica - KaleidoScapes

Nome científico da planta

Alnus glutinosa

Marta Quevedo · 7 febrero 2025 11:10

Familia da planta
Batuláceas

Nome común da planta
Ameneiro

Información destacada
Trátase dunha árbore que se atopa nas zonas húmidas, habitualmente nas beiras dos ríos e nas zonas pantanosas. Ademais, evita a erosión e protexe as marxes dos ríos. En relación tamén a súa localización, cando os atopamos indica que a auga deses ecosistemas teñen unha gran calidade. Por outra banda tivo unha gran importancia na antigüedade por tódalas aplicacións que se fixeron, tanto a nivel curativo, no lecer, na construción e incluso na mitoloxía, que se pensaba que tiña poderes máxicos. De feito, chegouse a utilizar para poderse comunicar co máis alá. Esta árbore ten unha gran variedade de características na que hai que destacar o pegañento das súas ramillas que ademáis é o que aporta parte do nome científico.

Información botánica da planta

Procedencia
O ameneiro é unha planta nativa en Eurasia, isto quere dicir que é orixinaria de parte de Europa, Siberia e Norte de África sendo autóctona en case toda España. A día de hoxe é abundante en Galicia, Asturias, Cantabria e o País Vasco grazas ao clima húmido, favorecendo así ao seu crecemento.

Descrición xeral
Trátase dunha árbore que chega entre os 20-30 metros de altura. É caducifolia con follas de 6 a 12 cm. A súa copa é cónica, como as coníferas. Teñen unha gran cantidade de ramas pero estas non son moi voluminosas, xa que as follas de pequeno tamaño non producen unha sensación de copa espesa. A árbore non soe vivir máis de 100 anos e o seu crecemento é moi rápido porque atopa unha cantidade de humidade suficiente nas zonas das ribeiras dos ríos.

Tronco ou talo
Ten un tronco recto de corteza de cor oscura tirando a un pardo-gris, anda que os máis novos son tirando a vermello. O tronco agriétasela ao madurar, e de este saen ramas máis delgadas e finas das que brotan as follas. A madeira aprovéitase para o carbón porque non é moi dura, co cal é doado traballala. Ademais, é resistente á auga.

Folla
A folla da planta mide entre 6 e 12 cm. Estas son ovaladas e a parte superior é redondeada. O borde das follas é algo irregular e coa marxe algo dentada. As propias follas conteñen finos pecíolos. Os tallos son de cor gris tirando a violeta e as máis novas son pegañentas, de aí o nome de glutinosa.

Flor
A flor do ameneiro é unisexual e se presentan en amentos. Os amentos masculinos son colgantes de cor amarela-marrón e aparecen en inverno e a principios da primavera, antes de que broten as follas, co cal a floración é temprana.
Os femininos son algo máis curtos, de cor verde e agrúpanse en pequenos acios. Trala polinización convértense en froito.

Froito
O froito do ameneiro é un cono pequeno leñoso de cor marrón escura con forma de piña. Contén no interior numerosas semillas que se dispersan polo vento e pola agua. Os froitos permanecen na árbore durante o inverno co cal facilita a identificación da especie.

Información histórica sobre as plantas

Usos medicinais
Nos usos medicináis o ameneiro destaca polo uso da súa corteza cocida para reducir e cortar as descomposicións fecais. Por otra banda, tamén se utilizou para enxuagues, endurecer as encías, afianzar os dentes e cortar as anxinas. No caso das follas frescas, debido ao seu carácter analxésico utilizábase poñéndoas encima das heridas.

Usos alimentarios
Non se recomenda comer as follas debido a que poden provocar vómitos.

Usos funcionais
No ámbito ecolóxico, utilízanse as raíces para aumentar a fertilidade do chan porque conteñen bacterias que enriquecen o chan con nitróxeno.
Con respecto á carpintería a madeira é moi resistente á auga, por este motivo antigamente construíanse pontes e estructuras sumerxidas (como en Venecia) de madeira de ameneiro. Por otra banda pódense realizar mobles, instrumentos músicas e obxectos torneados.
En tercero lugar, úsase para a produción de carbón vexetal e como combustible nalgunhas rexións do norte da Península, pero non é útil para a cociña pola súa rápida consumición.

Usos lúdicos
A madeira pode utilizarse para construir xoguetes: por unha banda para realizar pequenos xoguetes e pola outra porque as ramas ao ser tan flexíbeis poden usarse en xogos como o lanzamento de varas ou a fabricación de arcos e frechas.

Usos rituais
Na mitoloxía celta o ameneiro estaba relacionado co mundo dos espíritus e os deuses da auga porque crían que os bosques eran portais entre o mundo dos vivos e dos mortos. Por este motivo utilizábanse en rituais para conectar co máis alá. Por outra banda, as follas eran usadas para purificar e protexerse porque se cría que tiña propiedades máxicas.

Lendas, refráns e mitos
Segundo as lendas é unha das árbores usadas para gardar tesouros e tamén é a árbore para fabricar as máscaras do Entroido ourensán.
Algúns ditos da árbore son:
- O amieiro, se non fora por verghonza, xa ardía no lameiro; referíndose ao frouxa que é a súa madeira.
- Leña de abeneiro arde no regueiro

Historia da planta
A relación do ameneiro cun persóname histórico dáse co heroe irlandés Bran o Bendito, porque tiña un escudo feito coa madeira desta árbore.

Fontes secundarias empregadas
https://gl.wikipedia.org/wiki/Amieiro
https://es.wikipedia.org/wiki/Alnus_glutinosa#cite_note-5
https://www.arbolesornamentales.es/Alnusglutinosa.htm
https://www.arbolapp.es/especies/ficha/alnus-glutinosa/
https://www.vdberk.es/arboles/alnus-glutinosa/
https://educativo.ign.es/atlas-didactico/recursos/ALISO_FICHA.pdfhttps://sierradebaza.org/fichas-tecnicas/fichas-flora-plantas/flora-a-b/alnus-glutinosa
https://viforsa.es/planta-forestal/alnus-glutinosa-ameneiro/
https://www.conecte.es/index.php/es/plantas/105-alnus-glutinosa/usos-tradicionales
https://www.guiadearbolado.com.ar/omero-aliso-arbol/
https://sabiduria.es/espacios-de-curacion-76/

Tódalas fontes foron consultadas o 07/02/2025.

Fotografías da planta

Sara Eirís Rodriguez · 20 febrero 2021 14:38

Información histórica sobre as plantas

Usos medicinais
Utilizase a planta en decocción, xarabe o extracto fluido para tratar os catarros, as bronquitis e a asma
Utilizase notablemente diurética.
O aceite resultante de freír a planta en aceite de oliva ten propiedades beneficiosas contra as hemorroides.

Usos alimentarios
Utilizase sobre todo para ensaladas e suele consumir en cru pola sua textura, aroma e sabor.

Usos funcionais
Non atopei información.

Usos lúdicos
Non atopei información.

Usos rituais
Non atopei información.

Lendas, refráns e mitos
Non atopei información.

Historia da planta
Non atopei información.

Nome científico da planta

Fagus sylvatica

Laura Mojón Villares · 7 febrero 2025 11:14

Familia da planta
Fagáceas

Nome común da planta
Faia

Información destacada
Paréceme interesante poñer que é unha árbore caducifolia, de madeira resistente e dura, que tolera o frío moi ben e que o seu froito úsase como alimento para o gando e pode ser comestible para o ser humano, aínda que o seu exceso pode provocar dores estomacais.

Información botánica da planta

Procedencia
En Galicia, é orixinaria da serra do Courel e dos Ancares, aínda que aí hay un aislamento de determinados faiais. Outra rexión de procedencia na que hay unhas masas de faiais aislados é o Val de Arán.

Atendendo a un ámbito máis xeral, separáronse nas diferentes rexións masas limítrofes de importante extensión, con posible intercambio xenético en determinadas zonas pero con diferencias climáticas, como os faiais dende a Cordilleira Cantábrica ata o Pirineo Occidental.

Descrición xeral
É unha árbore caducifolia con polas dispostas horizontalmente, o que crea unha sombra que impide medrar outras especies no seu sotobosque. É de montaña pois tolera ben o frío e esixe alta humidade. Adáptase a solos silíceos e calcarios e ten un crecemento lento.

Tronco ou talo
É unha árbore de carácter robusto, de tronco grisáceo ou embranquecido que presenta unha cortiza xeralmente lisa e pode chegar ata os 40 metros de altura.

Folla
As follas son caducas e elípticas u ovaladas, cos nervios moi marcados e miden de 5 a 10 cm de largo. Además, son lampiñas por ambas caras excepto no marxe, que ten peliños a modo de cilios que se ven moi ben a contraluz. Son de cor verde vivo cando son xóvenes, voltándose máis escuras na madurez.

Flor
Ten flores de ambos os dous xéneros. As flores masculinas están agrupadas en cabezas colgantes de largos filamentos. As femeninas están erguidas, con unnha envolta formada por catro pezas que da lugar á cúpula do froito, cuberta por picos brandos e que no seu interior alberga 1 ou 2 faiucos.

Froito
O froito se denomina faiuco contén de unha a tres sementes, aínda que o máis frecuente é que sexan dous. Os faiucos teñen forma de tetraedro, alargados e comestibles (con sabor a pipa de xirasol) encerrados nunha cúpula cuberta de cerdas bastante separadas. Ao madurar ábrese en catro valvas liberando as sementes. Ademais, úsanse como froito para o gando.

Información histórica sobre as plantas

Usos medicinais
Popularmente úsase no tratamento dos síndromes gripales, resfriados, bronquitis, farinxitis, odontalxias, diarreas e para "rebaixar o sangue".

Usos alimentarios
Os faiucos maduran en outono e era costume comelos crudos unha vez pelados, como se de pipas se tratara, nas zonas de Aragón, Asturias, Cantabria, e os lugares onde medraba. Os faiucos son froitos oleaxinosos, e en amplas zonas do cantábrico despois da Guerra Civil chegaron a recollerse para vendelos e extraer aceite, que se usaba para guisar, elaborar xabón e para os candiles.

Usos funcionais
Cubertos, pezas do tear, cadeiras e mobiliario en xeral se facían con madeira de faia en Cantabria, Asturias, Castela e León, Navarra e País Vasco. Nestas zonas usouse para tallar calzado de madeira como albarcas e zocos, pois as faias son duras e resistentes. A madeira usouse para elaborar ferramentas e utensilios de todo tipo: arados, palas para os fornos, mangos, esquís, pratos ou xugos.

Usos lúdicos
En Mallorca usouse a madeira para fabricar tamboriles e en Cantabria para chiflas. Tamén en Cantabria e nos Picos de Europa as bolas coas que se xogaba aos bolos eran de faia. Tamén se usaba para fabricar trompos.

Usos rituais
No País Vasco e Navarra, en Noiteboa era costume encender o lume na casa con unha gran faia que se traía expresamente para a ocasión. O tronco mantíñase no lume durante días ata que se consumira. En Piloña, Asturias, coas follas se facía o solo dos belenes. No Val de Arán solía talarse unha faia longa o 3 de maio, día de Santa Cruz. De forma similar o día de San Xoán en moitas vilas do País Vasco e Navarra se colocaba unha gran faia no centro da vila.

Lendas, refráns e mitos
En galicia, non atopei información. Só atopei que hai unha lenda sobre a faia no País Vasco, que remata coa faia considerada benefactora dos pastores.

Historia da planta
Non atopei información sobre este apartado.

Fontes secundarias empregadas
https://artsandculture.google.com/story/AQWxgSheI4y-AQ?hl=es
https://es.wikipedia.org/wiki/Fagus_sylvatica
https://www.miteco.gob.es/content/dam/miteco/es/biodiversidad/publicaciones/Fagus_sylvatica_tcm30-139348.pdf
https://www.mapa.gob.es/es/desarrollo-rural/temas/caminos-naturales/caminos-naturales/detalle_punto_interes.aspx?tcm=tcm:30-583391&id_camino=011500&topologia=Vegetaci%C3%B3n&origen=Destacados
https://www.arbolapp.es/especies/ficha/fagus-sylvatica/
https://www.navarra.es/mapacultivos/htm/sp_fagus_sylvatica.htm
https://www.fitoterapia.net/vademecum/plantas/haya.html
https://conecte.es/index.php/es/plantas/900-fagus-sylvatica/usos-tradicionales
https://1276orozko.wordpress.com/2013/11/16/la-leyenda-del-haya-euskal-mitologia/

Nome científico da planta

Liriodendron tulipifera.

Lara Torea Suárez · 27 enero 2025 14:29

Familia da planta
Familia Magnoliáceas.

Nome común da planta
Tulipeiro de Virxinia, Árbore das tulipas ou dos tulipáns, Tulípero.

Información destacada
O tulipeiro de Virxinia é unha árbore que pertence á familia das magnoliáceas e que procede do leste de América do Norte. Ten o título de "árbore do estado" (segundo a listaxe do goberno dos Estados Unidos) de Indiana, Kentucky e Tennessee. En Galiza aparece como árbore ornamental, común en arboredos e xardinaxe palaciana e urbana. As súas flores, da forma da flor do tulipán, posúen unha gran cantidade de néctar, sendo unha das maiores plantas melíferas do leste dos Estados Unidos, e producindo unha variedade de mel avermellada cun forte sabor.

Información botánica da planta

Procedencia
Aparece en Nova Inglaterra, abunda nas costas sureñas do lago Erie e o oeste de Illinois; sur de Alabama e Georgia, e, raramente, no oeste do río Misisipi. O seu mellor desenvolvemento dáse nos vales dos ríos fluíndo cara ao río Ohio.
(Non atopei información con respecto á introdución da especie en Galiza, e tampouco en España).

Descrición xeral
É unha das árbores autóctonas máis grandes dos Estados Unidos, capaz de acadar os 50 m de altura e os 2,5 m de diámetro de tronco. A súa altura ordinaria atópase entre os 18 aos 26 m. Prefire solos profundos, ricos e algo húmidos. É bastante común que medre individualmente. As raíces son carnosas. O crecemento é moi rápido. A forma típica da folla semella a silueta da flor do tulipán, daí o nome da especie.

Tronco ou talo
O tronco é alto, de media entre os 18 e os 26 m. A cortiza é marrón, surcada, con ramas suaves, avermelladas ao principio, logo grises escuras e finalmente marróns. É aromática e amarga. A cor da madeira oscila entre o amarelo suave e o marrón, con floema branco.

Folla
As follas semellan, na súa forma, a silueta da flor do tulipán. Son caducas, alternas, simples, de 12 a 15 cm de lonxitude e moi anchas, tetralobuladas, truncadas ou afiadas na base, con veas prominentes. Son de cor verde suave, pero verde brillante en pleno crecemento; lisas e brillantes por riba, verdes pálidas por debaixo. No outono vólvense de cor amarela clara e suave.

Flor
Florece en abril / maio. As flores adoitan aparecer individualmente, son verdes amarillentas, oscilan entre os 2,5 e os 5 cm de lonxitude e teñen forma de copa.

Froito
Estreito, de cor marrón, brando e de forma cónica. Prodúcese en outono.

Información histórica sobre as plantas

Usos medicinais
Non atopei información concreta. Algunhas páxinas afirman que ten usos terapéuticos e que se utilizaba medicinalmente na Antigüidade, pero non especifican como.

Usos alimentarios
As súas flores teñen unha gran cantidade de néctar, sendo unha das maiores plantas melíferas do leste dos Estados Unidos, e producindo unha variedade de mel avermellada cun forte sabor.

Usos funcionais
A súa madeira branda é universalmente coñecida como "poplar". É moi utilizada como madeira barata, fácil de traballar e estable, pero non é nin moi resistente nin particularmente desexada polo estético. É a madeira de elección para a construción de órganos pola súa facilidade para acadar un corte e acabado precisos. Tamén se usa para os laterais dos armarios. Pódese comparar en textura, resistencia e moldeabilidade ao piñeiro branco.

Usos lúdicos
Non atopei información.

Usos rituais
Non atopei información.

Lendas, refráns e mitos
Non atopei información.

Historia da planta
Era considerada unha árbore sagrada en diversas culturas nativas de Norteamérica, debido á súa súa lonxevidade e súa vistosa flor. Os primeiros colonos europeos tamén a apreciaron polo seu imponente porte e polas flores, que contemplaban como símbolos de esperanza e novos inicios.

Fontes secundarias empregadas
Wikipedia, “Liriodendron Tulipifera”. https://es.m.wikipedia.org/wiki/Liriodendron_tulipifera. Acceso o día 10/02/2025.

Nome científico da planta

Rhododendron ponticum

Santiago Vilas Pampín · 6 febrero 2021 17:15

Familia da planta
Ericáceas

Nome común da planta
Rododendro

Fotografías da planta

Localización no mapa

Parada #	Nombre	Descripción	Latitud	Longitud
1	Rododendros	Un pequeno patio interior cheo de rododendros	42,867748604	-8,658913742
2	Rododendro	Rododendro ponticum que se atopa en frente do partal	42,867857715	-8,658756243

Información histórica sobre as plantas

Usos medicinais
Non atopei información.

Usos alimentarios
Non atopei información.

Usos funcionais
Non atopei información.

Usos lúdicos
Non atopei información.

Usos rituais
Nalgunhas partes del mundo, pódese tomar unha dose controlada de mel (a mel consumida en grandes cantidades producida co pole das flores desta planta é velenosa, provocando hipotensión severa y bradicardia en humanos) para inducir alucinacións con fins espirituais ou psicolóxicos.

Lendas, refráns e mitos
Non atopei información.

Historia da planta
A evidencia fósil mostra que tiña un rango maior na parte do sur e oeste de Europa antes do Último Máximo Glaciar, fai uns 20.000 años.
Foi observada polo botánico Joseph Pitton de Tournefort durante os seus viaxes polo Cercano Oriente no 1700–1702, polo que recibiu o seu nome de Linneo para identificar o antigo reino nas costas sur do Mar Negro , Ponto , no que medrou. No outro extremo da súa área de distribución, no sur de España, o amigo o correspondente de Linneo, Clas Alströmer, encontrouno medrando co adelfa. Introdúxose en Gran Bretaña como un arbusto ornamental no 1763, e logo plantouse como cobertura para aves de caza. Agora considerase unha especie invasora.
Os rododendros fixéronse famosos en Europa durante a segunda metade do século XIX, despois de facerse unhas explotacións botánicas que por aquel entón no Extremo Oriente.
A vistosa fermosura das súas floracións pronto cativou aos amantes dos xardíns e das plantas en xeneral, isto é o que levou á inquietude dos exploradores á hora de facerse cunha boa cantidade de exemplares. Grazas a isto, hoxe en día as variedades que hai no mundo son moi interesantes e nos permite ter rododendros de case todas as formas e cores.

Fontes secundarias empregadas
Páxina web: Última vez consultada:
https://es.wikipedia.org/wiki/Rhododendron 21/02/2021
https://es.wikipedia.org/wiki/Rhododendron_ponticum 21/02/2021
https://en.wikipedia.org/wiki/Rhododendron_ponticum 21/02/2021
https://plantasyflores.pro/rododendro/ 21/02/2021
https://www.flores.ninja/rododendro/ 21/02/2021

Nome científico da planta

O nome científico e Acer Rubrum

Hugo Palacios Agrafojo · 22 febrero 2021 19:16

Familia da planta
Pertence a familia da Sapindáceas

Nome común da planta
Pradeiro vermello

Fotografías da planta

Localización no mapa

Parada #	Nombre	Descripción	Latitud	Longitud
1	pradeiro vermello		42,868019084	-8,659095103

Información histórica sobre as plantas

Usos medicinais
Non atopei

Usos alimentarios
Non atopei

Usos funcionais
Utilizábase para facer puntas para as lanzas

Usos lúdicos
Non atopei

Usos rituais
Non atopei

Lendas, refráns e mitos
Non atopei ningún refrán ou lenda sobre esta árbore . Pregunteille tamén aos meus pais es avós , e tampouco sabían

Historia da planta
Antes utilizabanse para facer puntas das lanzas . Pode chegar a vivir aos 200 anos

Fontes secundarias empregadas
Utilicei algunhas páxinas para asegurarme de que o que estaba a documentar era verdadeiro

Nome científico da planta

Quercus robur

Guillermo Meizoso Tourís · 16 febrero 2021 12:50

Familia da planta
Fagáceas

Nome común da planta
Carballo americano, Cagiga, Carballo, Roble, Roble albar.

Fotografías da planta

Localización no mapa

Parada #	Nombre	Descripción	Latitud	Longitud
1	Lugar do Carballo IESP ames	Esta é a zona onda saquei a foto, non seo se se puso a ubicación correctamente.	42,868657653	-8,658488405

Información histórica sobre as plantas

Usos medicinais
Co tronco e follaxe pódese aliviar emorroides, tamen pódese controlar emorraxias e frenar as diarreas coa sua consumición.

Usos alimentarios
Pódese comer o seu froito, ainda que non é algo abituai.

Usos funcionais
Podése facer: mobiliario, mobles e ferramentas pola sua dureza, tamen pola sua calidade, encontramos que pódese facer instrumentos coma un piano por que resoa na madeira.

Usos lúdicos
Pódese facer diferentes xogetes, coma un cascanoces, figuriñas ou peonzas, pola calidade do material pola resistencia.

Usos rituais
Non atopei información, non aparece nada sobre rituais.

Lendas, refráns e mitos
Dise que pode ter boa ou mala sombra, dependendo de se as ramas están como entretellidas ou non, se a sombra da ocos de luz iso e mala sombra.
Refráns: dun so golpe non derribase o roble, espíritu nobre coma un roble.

Historia da planta
Utilizase para construción principaimente.

Fontes secundarias empregadas
Busca palabre, árboles monumentales,maderea e wikipedia.

Nome científico da planta

Prunella vulgaris

Iria Francisco Traba · 22 febrero 2021 20:04

Familia da planta
Lamiaceae

Fotografías da planta

Localización no mapa

Parada #	Nombre	Descripción	Latitud	Longitud
1	Prunella vulgaris		42,867274853	-8,659491752

Nome científico da planta

Castanea sativa

Liam Jabif Flores · 22 febrero 2021 21:28

Familia da planta
Fagáceas

Nome común da planta
Castaño

Fotografías da planta

Localización no mapa

Parada #	Nombre	Descripción	Latitud	Longitud
1	Castiñeiro		42,868003579	-8,658288498

Información histórica sobre as plantas

Usos medicinais
El castaño es una planta que destaca porque contiene muchos taninos. Los taninos son componentes que, utilizados inadecuadamente resultan tóxicos, sin embargo un uso medicinal de los mismos les confiere propiedades astringentes, bacteriostáticas, expectorantes, calmantes y antitusivas.

Usos alimentarios
Son ricas en calcio, hierro y magnesio o lo que es lo mismo, son altamente remineralizantes. Destacan además por su contenido en vitaminas del grupo B. Estos nutrientes las hacen adecuadas en la anemia y la debilidad ósea, lo mismo que en casos de nerviosismo y ansiedad.

Usos funcionais
A partir de este árbol se puede utilizar su madera para crear muebles, herramientas,etc.

Usos lúdicos
No encontré ninguna información

Usos rituais
No encontré ninguna información

Lendas, refráns e mitos
El árbol más antiguo de los Kew Gardens, cerca de Londres (Inglaterra), es un castaño. Sin embargo, la leyenda más extendida cuenta que bajo este árbol se celebró en 1501 una misa, en la que el rey Fernando el Católico (1479-1516) y su ejército pidieron la bendición antes de la batalla por la conquista de Marbella.
Hay algunos refranes como estos: Agosto seco, castaña en cesto. Agua de agosto, ni buen nabo ni buen magosto. Al nogal y al castaño no le valen el engaño.
Hay leyendas alrededor de este árbol. Se decía que el primer herrero consiguió robarle el secreto de la sierra al diablo, diciéndole que en el pueblo ya habían inventado la sierra, a lo que el diablo respondió: “eso ye que vísteis la fueya’l castañu”. El herrero le responde: “Nun la viemos pero ya la veremos”. Así, fijándose en la hoja dentada de este árbol inventa la sierra.

Historia da planta
El castaño es originario de las regiones mediterráneas de Europa. En el mundo se producen unas 500.000t y España produce unas 18.000t. Durante mucho tiempo se ha creído que el castaño había sido traído de Oriente a Europa en la época romana; pero posteriormente esa tesis se desmintió por las excavaciones de zonas prehistóricas, resultando que desde el fin del Terciario existían castaños ancestrales en Europa y se clasificó como planta indígena de las regiones mediterráneas. Poco a poco se ha introducido en los demás países europeos, y actualmente se encuentra en Portugal, España, Francia, Italia, Suiza, Grecia, Turquía, Austria, Hungría, Rumanía, antiguas Yugoslavia y Checoslovaquia, Sur de Bélgica e Inglaterra y algún ejemplar en Holanda. Su área natural se extiende por la parte meridional de Europa, desde el sur de Inglaterra y la Península Ibérica hasta las proximidades del Mar Caspio, islas atlánticas de Canarias y Madeira y norte de Marruecos y Argelia. Artificialmente se ha introducido hasta el norte de Alemania y el sur de Suecia, aunque en esas latitudes su cultivo no es del todo fructífero. La producción mundial es de 500.000 toneladas, siendo la producción europea de 120.000t. En España, las comunidades donde el cultivo del castaño tiene mayor importancia son Asturias, Galicia, Cataluña y Castilla-León; con una producción total de unas 18.000t. De hecho, el nombre Spanish Chestnut o Castaña Española, se debe seguramente al que el norte de Europa importa castañas de España, donde este fruto tiene un valor tradicional, particularmente el primero de noviembre, Día de Todos los Santos.

Fontes secundarias empregadas
http://etimologias.dechile.net/?castan.a Acceso el 22/2/2021
https://www.frutas-hortalizas.com/Frutas/Origen-produccion-Castana.html Acceso el 23/2/2021
http://losarbolesinvisibles.com/historias-de-castanos/ Acceso el 23/2/2021
https://datosatutiplen.wordpress.com/2017/09/25/refranes-sobre-el-castano-y-las-castanas/ Acceso el 23/2/2021

Nome científico da planta

Ficus carica

Xavi Quintela Duro · 7 febrero 2025 17:18

Familia da planta
Moráceas

Nome común da planta
Figueira

Información destacada
A figueira é unha árbore caducifolia introducida en Galicia fai máis de 2000 anos polos romanos. É propia de Asia, pero a súa facilidade para adaptarse a todo tipo de solos fai que sigamos vendo motas ao noso arredor. As suas grandes copas e verdes follas fan dela unha planta moi recoñecible. O seu froito é o figo, moi típico no verán galego.
Unha curiosidade deste é que en realidade non é un froito senón unha inflorescencia (unha estrutura floral múltiple). O que vemos como un froito é en realidade unha especie de "bolsa" na que se aloxan as pequenas flores, as cales, por desgraza, non son visibles a simple vista. Este tipo de froito é coñecido como sicono. Ademais, dentro de cada figo, pode haber unha pequena especie de abella chamada Ape figorum, que é responsable de polinizar a figueira. Estas abellas entran no sicono por unha pequena apertura, chamada ostíolo, e, ao facer isto, polinizan as flores dentro do froito. Como resultado, os figos non sempre son "completamente naturais" en sentido estricto, xa que a súa formación depende dunha interacción especial entre a planta e a abella.

Información botánica da planta

Procedencia
Procede de Caria, unha rexion asiatica que hoxe en día é Turquía. A figueira foi introducida en Galicia probablemente durante a época romana, hai máis de 2.000 anos. Os romanos levaron consigo moitas plantas útiles ás rexións que conquistaron, e a figueira era unha delas debido á súa importancia económica e alimentaria no Mediterráneo.

Porque se introduciu?
Valor alimenticio: Os figos eran un alimento básico para os romanos.
Facilidade de cultivo: A figueira é unha planta resistente, que pode medrar en solos pobres e tolera períodos de seca, o que a fai axeitada para climas diversos.
Usos domésticos: Ademais dos figos, as súas follas e madeira tamén tiñan aplicacións na vida cotiá.

Descrición xeral
É unha árbore mediana, de 3 a 10 metros. Ten unha copa ampla e redondeada, a miúdo irregular, debido ás pólas que se estenden de forma aberta e algo retorta. Isto dálle un aspecto estético e recoñecible. As súas pólas son grosas, tortas e teñen unha textura lisa. Moitas veces presentan latex branco se se rompen.

Tronco ou talo
O tronco é curto, groso e retorto, con casca de cor gris clara.

Folla
As follas son grandes, lobuladas e de cor verde intenso. Teñen un aspecto rugoso pola parte superior e son máis suaves na inferior.

Flor
A flor da figueira é moi peculiar e diferente da maioría das flores, porque non é visible externamente como noutras plantas. O figo non é un froito propiamente dito, senón un sicono, que é unha estrutura que contén no seu interior moitas flores diminutas.

Froito
O figo é un receptáculo carnoso, oco por dentro, onde están as flores fecundadas que se converten en sementes. Ten unha forma ovalada ou de pera, cun tamaño que adoita variar entre 3 e 10 cm de longo, dependendo da variedade. O interior é carnoso, de cor vermella, rosada ou branca, cunha textura branda e granulada debido ás sementes. Os figos son doces e suculentos, grazas á alta concentración de azucres cando están maduros. Este froito é típico do outono e o verán

Información histórica sobre as plantas

Usos medicinais
Da planta en si non atopei usos medicinais, pero o figo, como a maoiria das froitas ten moita fibra, o que axuda a dixestion. Tamén ten bastante potasio, que axuda coa presion arterial.

Usos alimentarios
O froito da figueira, o figo, é un alimento típico en Galicia no verán. Tómase como ven e ten un sabor moi doce e delicioso.

Usos funcionais
Pode ser utilizada como planta ornamental pola sua ampla copa e verdes follas. Pode verse en varias zonas urbanas como decoracion. Tamén, as follas de figueira, como outras follas de plantas, son excelentes para compostar, dado que se descompoñen facilmente e proporcionan nutrientes ao solo

Usos lúdicos
Non atopei información

Usos rituais
Non atopei informacion de usos rituais en Galicia, pero na antigüidade si que era usada en rituais budistas ou na relixión hindú.

Lendas, refráns e mitos
Conta a lenda que a figueira florece por única vez na véspera de San Xoán,
precisamente ás doce da noite, pero só dura uns instantes. Segundo a crenza, aquel que arranca isto ou faise rico ou é feliz o resto dos seus días. Ao conseguir isto, o demo tomará algo da túa vida a cambio. Din que alguén viu a flor, a arrincou e durmiu con ela. Ao día seguinte xa non podía ver. Pensan que o demo levoulle os ollos, pero estaba contento porque gañou unha gran fortuna.

Historia da planta
Na antiga Roma era considerada unha árbore sagrada pois, segundo a tradición, Rómulo e Remo, fundadores de Roma, foron aleitados pola loba Luperca baixo unha figueira.

Fontes secundarias empregadas
La flor de la higuera. https://1930.utec.edu.uy/wp-content/uploads/2021/11/La-flor-de-la-hiuguera.pdf a 7/2/2025
La higuera en la mitologia. https://ecoilogic.wordpress.com/2021/10/19/la-higuera-en-la-mitologia/ a 6/2/2025
Ficus carica. Vidaesverde. https://ecoilogic.wordpress.com/2021/10/19/la-higuera-en-la-mitologia/ a 7/2/2025
Ficus carica. wikipedia. https://es.wikipedia.org/wiki/Ficus_carica a 7/2/2025
Por último, como ultima fonte, o meu tio, que traballou moitos anos con plantas, tamen figueiras, ten un gran xardín e contoume moitas cousas da figueira.

Patio con(vida)

Botánica « Atrás Buscar: